1. Wprowadzenie.

1.1 Czy Linux jest dla ciebie odpowiedni?

Więc chcesz przejść z DOS-a na Linux-a ? Dobry pomysł, ale ostrzegam: może ci to wyjść bokiem. Według mnie nie ma takiego czegoś jak "najlepszy komputer" czy "najlepszy system operacyjny"; wszystko zależy od tego do czego dana konfiguracja ma służyć. Dlatego też nie wierzę, że Linux jest najlepszym wyjściem dla każdego - nawet jeśli jest on technicznie lepszy od wielu komercyjnych systemów operacyjnych. Naprawdę nie pożałujesz Linux-a jeśli to czego szukałeś, to software do programowania, Internet, TeX... w ogóle techniczny software, ale jeśli w większości potrzebujesz software'u komercyjnego, jeśli nie czujesz się na siłach uczyć setek poleceń i wklepywać je z klawiatury, to szukaj gdzie indziej.

Linux nie jest (jak na razie) tak łatwy w użytkowaniu i konfigurowaniu jak Windows czy Mac, tak więc przygotuj się do grzebania w plikach konfiguracyjnych. Pomimo tych przestróg, powiem ci, że jestem 100% przekonany, że jeśli należysz do tej dobrej grupy użytkowników, to odnajdziesz w Linux-ie swoją komputerową Nirvanę.

Zakładam, że

• - Znasz podstawowe polecenia i założenia DOS-a,
• - Linux, ewentualnie z XWindows-ami, jest zainstalowany poprawnie na twoim komputerze,
• Twoją powłoką (odpowiednik COMMAND.COM) jest bash
• Rozumiesz, że ten dokument to dopiero niekompletny początek. Na temat większej ilości szczegółów przeczytaj podręcznik Matta Welsha "Linux Installation and Getting Started" i/lub Larry'ego Greenfielda "Linux User Guide". Można je znaleźć pod adresem ftp.icm.edu.pl w katalogu /pub/Linux/sunsite/docs/LDP/.

To HOWTO zastępuje poprzednie mini-HOWTO o tym samym tytule.

1.2 Tak jest. Powiedz mi jeszcze.

Zainstalowałeś Linux-a na PC-cie. Założyłeś sobie konto, wykonując instrukcje podczas instalacji (jeśli nie, to wpisz adduser teraz !!!) i Linux działa. Właśnie wpisałeś swój login (indentyfikator) i hasło (password) i patrzysz na ekran myśląc: "No... i co teraz?"

Teraz - nie rozpaczaj. Jesteś prawie gotów robić to samo co w DOS-ie i wiele więcej. Jeślibyś działał na DOS-ie a nie na Linux-ie zrobiłbyś jedną z tych rzeczy:

• 1. wykonywanie programów i tworzenie, kopiowanie, przeglądanie, kasowanie i zmienianie nazw plików;
• 2. cd, md, rd, i dir;
• 3. formatowanie dyskietek i kopiowanie na nie plików;
• 4. grzebanie w AUTOEXEC.BAT albo CONFIG.SYS;
• 5. pisanie własnych plików .BAT albo programów;
• 6. no i pozostały 1%.

Ucieszysz się bardzo jeśli dowiesz się, że to samo można robić pod Linux-em w podobny sposób jak pod DOS-em. Pod DOS-em przciętny użytkownik używa tylko kilku poleceń z ponad 100 dostępnych; to samo można powiedzieć o Linux-ie. Jeśli przypadkowo nie znasz poleceń do wykonywania tego co jest w liście powyżej, to odpuść sobie - nie czytaj. Nie będę wyjaśniał co to katalog czy zmienna PATH.

Kilka notek zanim pójdziemy dalej:

• 1. W przeciwieństwie do DOS-a Linux ma wbudowane mechanizmy zabezpieczające. Kiedy włączysz PC-ta i odpalisz Linux-a musisz się "zalogować", to znaczy zrobić się widocznym dla systemu. Pliki i katalogi mają odpowiednie prawa dostępu i niektóre nie są dostępne dla zwykłego użytkownika. (Zobacz sekcję Prawa dostępu). Jest tak ponieważ Unix to system wieloużytkownikowy; poza tym zwykły użytkownik nie jest właścicielem systemu i nie może nim zarządzać czy sterować jego działaniem; tylko użytkownik o identyfikatorze "root" (ang. korzeń) ma władzę w tym systemie. (Ten facet jest administratorem systemu. Na swoim PC-cie ty będziesz root-em). Pliki i katalogi mają odpowiednie prawa dostępu i niektóre z nich nie są dostępne dla zwykłego użytkownika. A DOS pozwoliłby ci wyczyścić cały dysk twardy.
• 2. Kiedy już skończysz pracować, NIE WOLNO CI WYŁĄCZYĆ PC-TA OD TAK PO PROSTU Musisz w odpowiedni sposób "zamknąć system" (naciśnij CTRL-ALT-DEL, poczekaj aż system zrobi wszystko co powinien, aby bezpiecznie wyłączyć komputer i napisze, że jest w porządku i wtedy możesz wyłączyć komputer). Jeśli pracujesz pod XWindows to wciśnij CTRL-ALT-BACKSPACE, albo wybierz wyjście z Menu i dalej to samo co wyżej. Od tłumacza: Możesz też napisać shutdown -h now i czekać aż pojawi się napis System halted.
• 3. Usilnie zachęcam do eksperymentowania i próbowania samemu: Na pewno ci nie zaszkodzi. Pomoc znajdziesz w poleceniach takich jak: "man <polecenie>" - podręcznik systemowy (nie zadawaj pytań bez przeczytania; wyjście z niego to klawisz 'q'), "apropos <polecenie>" - to wyświetla wszystkie polecenia związane z danym słowem, "whatis <polecenie>" - podobnie do apropos.
• 4. Większość mocy Unix-ów pochodzi z prostej koncepcji strumieni i potoków, bardziej rozwiniętych niż pod DOS-em. Proste polecenia mogą być połączone w bardziej złożony potok i wykonywać dość skomplikowane zadania. (Bardzo dużo ludzi używa tych zalet; tobie też radzę się tego pouczyć. Proste przykłady można znaleźć w plikach Makefile przy ściganiu i instalacji nowych aplikacji)
• 5. Konwencja oznaczeń: a. <...> oznacza coś co musi być podane, natomiast [...] oznacza coś co może być podane, ale nie musi. Np.: tar -tf <plik.tar> [plik_log] plik.tar musi być podany, a przekierowanie wyjścia do pliku plik_log - nie. b. od teraz skrót "PPS" oznacza "Przeczytaj Podręcznik Systemowy man, aby uzyskać więcej informacji. (Od tłumacza: oto trzy najczęściej używane skróty wśród "Linux-owców": RTFM - Read The Fascinating (Fucking) Manual (Przeczytaj Fascynujący [albo jak kto woli Pieprzony] Manual [man]) FAQ - Frequently Asked Questions - dokukment z Często Zadawanymi Pytaniami HOWTO - dokument taki jak ten - Jak To Zrobić)

Jesteś teraz gotowy, aby uczyć się Linux-a.

1.3 Dla niecierpliwych.

Nie możesz się już doczekać ? No to masz tu skrót poleceń Linux-a:

   
   DOS                     Linux                   Uwagi
   ------------------------------------------------------------------------------
   
   BACKUP                  tar -Mcvf device dir/   zupełnie coś innego
   CD dirname\             cd dirname/             prawie ta sama składnia
   COPY file1 file2        cp file1 file2          ------ " ------
   DEL file                rm file                 UWAGA: nie ma UNDELETE
   DELTREE dirname         rm -R dirname/          ------ " ------
   DIR                     ls                      nie zupełnie ta sama
                                                   składnia
   EDIT file               vi file                 raczej ci się nie spodoba
                           emacs file              ten jest lepszy
                           jstar file              podobny do EDIT-a
   FORMAT                  fdformat,
                           mount, umount           raczej inna składnia
   HELP command            man command             ta sama filozofia
   MD dirname              mkdir dirname/          prawie ta sama składnia
   MOVE file1 file2        mv file1 file2          ------ " ------
   NUL                     /dev/null               ------ " ------
   PRINT file              lpr file                ------ " ------
   PRN                     /dev/lp0,
                           /dev/lp1                ------ " ------
   RD dirname              rmdir dirname/          ------ " ------
   REN file1 file2         mv file1 file2          nie dotyczy wielu plików
   RESTORE                 tar -Mxpvf device       inna składnia
   TYPE file               less file               o wiele lepszy
   WIN                     startx                  dwa różne bieguny !!!